рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा
рдЬрдм рдХोрдИ рдХिрд╕ाрди рдЦेрдд рдоें рдЯрдоाрдЯрд░, рдк्рдпाрдЬ, рдЧेрд╣ूं рдпा рдЖрдо рдХी рдлрд╕рд▓ рддैрдпाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै, рддрдм рдЙрд╕рдХी рдпाрдд्рд░ा рд╡рд╣ीं рд╕рдоाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддी—рдмрд▓्рдХि рд╡рд╣ीं рд╕े рдПрдХ рдирдИ рдпाрдд्рд░ा рд╢ुрд░ू рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдпाрдд्рд░ा рдЦेрдд рд╕े рдоंрдбी, рдоंрдбी рд╕े рдеोрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ी, рдлिрд░ рдЦुрджрд░ा рд╡िрдХ्рд░ेрддा рдФрд░ рдЕंрддрддः рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдХी рдеाрд▓ी рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддी рд╣ै।
рдЗрд╕ рдкूрд░ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдХрдИ рд▓ोрдЧ, рдХрдИ рд╕ंрд╕्рдеाрдПँ рдФрд░ рдЕрдиेрдХ рдЦрд░्рдЪ рдЬुрдб़े рд╣ोрддे рд╣ैं। рдпрджि рдЗрд╕ рд╕рдк्рд▓ाрдИ рдЪेрди рдоें рдХрд╣ीं рднी рдмाрдзा рдЖрддी рд╣ै, рддो рдХिрд╕ाрди рдХो рдХрдо рдХीрдордд рдоिрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै рдФрд░ рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдХो рдЕрдзिрдХ рдХीрдордд рдЪुрдХाрдиी рдкрдб़ рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рд╕рдлрд▓ рдХिрд╕ाрди рдХेрд╡рд▓ рдЕрдЪ्рдЫी рдЦेрддी рдирд╣ीं рдХрд░рддा, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рднी рд╕рдордЭрддा рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХी рдлрд╕рд▓ рдмाрдЬाрд░ рддрдХ рдХैрд╕े рдкрд╣ुँрдЪрддी рд╣ै। рдпрд╣ी рд╕рдордЭ рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдХृрд╖ि рдФрд░ рд▓ाрднрджाрдпрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХी рдХुंрдЬी рд╣ै।
рдХिрд╕ाрди рд╕े рдЙрдкрднोрдХ्рддा рддрдХ рдХी рдпाрдд्рд░ा
рдЪрд░рдг 1: рдЙрдд्рдкाрджрди (Production)
рдпाрдд्рд░ा рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдЦेрдд рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै।
рдХिрд╕ाрди рдмीрдЬ, рдЙрд░्рд╡рд░рдХ, рд╕िंрдЪाрдИ, рд╢्рд░рдо рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рддрдХрдиीрдХों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рдлрд╕рд▓ рддैрдпाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै। рдлрд╕рд▓ рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा, рдирдоी, рдЖрдХाрд░ рдФрд░ рдЧ्рд░ेрдб рдЖрдЧे рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдХीрдордд рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдЪрд░рдг 2: рдХрдЯाрдИ рдПрд╡ं рдЧ्рд░ेрдбिंрдЧ
рдХрдЯाрдИ рдХे рдмाрдж рдлрд╕рд▓ рдХो
- рд╕ाрдл рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
- рдЖрдХाрд░ рдФрд░ рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрд▓рдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
- рдкैрдХिंрдЧ рдХी рдЬाрддी рд╣ै।
- рдкрд░िрд╡рд╣рди рдпोрдЧ्рдп рдмрдиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЕрдЪ्рдЫी рдЧ्рд░ेрдбिंрдЧ рд╕े рдХрдИ рдмाрд░ рдХिрд╕ाрди рдХो 10–25% рддрдХ рдмेрд╣рддрд░ рдоूрд▓्рдп рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЪрд░рдг 3: рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕ंрдЧ्рд░рд╣рдг рдПрд╡ं рднंрдбाрд░рдг
рдпрджि рдХिрд╕ाрди рдХे рдкाрд╕ рднंрдбाрд░рдг рд╕ुрд╡िрдзा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै, рддो рд╡рд╣ рддुрд░ंрдд рдмेрдЪрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдмेрд╣рддрд░ рдХीрдордд рдХा рдЗंрддрдЬाрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЖрдЬ рдХрдИ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें
- рд╡ेрдпрд░рд╣ाрдЙрд╕
- рдХोрд▓्рдб рд╕्рдЯोрд░ेрдЬ
- рдХिрд╕ाрди рдЙрдд्рдкाрджрдХ рд╕ंрдЧрдарди (FPO)
- рдиिрдЬी рд▓ॉрдЬिрд╕्рдЯिрдХ्рд╕ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдордЬрдмूрдд рдмрдиा рд░рд╣े рд╣ैं।
рдЪрд░рдг 4: рдоंрдбी рдпा рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдмिрдХ्рд░ी
рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдлрд╕рд▓- APMC рдоंрдбी,
- e-NAM рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо,
- FPO,
- рдк्рд░ोрд╕ेрд╕рд░,
- рд╕ुрдкрд░рдоाрд░्рдХेрдЯ,
- рдпा рд╕ीрдзे рдмрдб़े рдЦрд░ीрджाрд░ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддी рд╣ै।
рдпрд╣ीं рдкрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдоूрд▓्рдп рдЦोрдЬ (Price Discovery) рд╣ोрддी рд╣ै।
рдЪрд░рдг 5: рдеोрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░
рдеोрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ी
- рдмрдб़ी рдоाрдд्рд░ा рдоें рдЦрд░ीрдж рдХрд░рддा рд╣ै।
- рдЧ्рд░ेрдбिंрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै।
- рд╡िрднिрди्рди рд╢рд╣рд░ों рдоें рдоाрд▓ рднेрдЬрддा рд╣ै।
- рдмाрдЬाрд░ рдХी рдоांрдЧ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡िрддрд░рдг рдХрд░рддा рд╣ै।
рдпрд╣ीं рд╕े рдХрдоोрдбिрдЯी рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдоूрд▓्рдп рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै।
рдЪрд░рдг 6: рдЦुрджрд░ा рдмाрдЬाрд░
рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдлрд▓-рд╕рдм्рдЬिрдпाँ, рдЕрдиाрдЬ рдФрд░ рдЕрди्рдп рдХृрд╖ि рдЙрдд्рдкाрдж
- рд╕्рдеाрдиीрдп рджुрдХाрдиों,
- рд╕ुрдкрд░рдоाрд░्рдХेрдЯ,
- рдСрдирд▓ाрдЗрди рдХिрд░ाрдиा рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо,
- рд░ेрд╣рдб़ी рд╡िрдХ्рд░ेрддाрдУं
рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддे рд╣ैं।
рдпрд╣ीं рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдЕंрддिрдо рдХीрдордд рдЪुрдХाрддा рд╣ै।
рдирд╡ीрдирддрдо рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг (2026)
ЁЯзЕ рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдиाрд╕िрдХ рдХा рдк्рдпाрдЬ – рджिрд▓्рд▓ी рдХे рдЙрдкрднोрдХ्рддा рддрдХ
2026 рдХे рджौрд░ाрди рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдиाрд╕िрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рдЖрд╡рдХ рдХे рдХाрд░рдг рдХिрд╕ाрдиों рдХो рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рдХрдо рдХीрдорддें рдоिрд▓ीं। рд╡рд╣ीं рджिрд▓्рд▓ी-рдПрдирд╕ीрдЖрд░ рдоें рдкрд░िрд╡рд╣рди, рдЫंрдЯाрдИ, рднंрдбाрд░рдг, рд▓ोрдбिंрдЧ-рдЕрдирд▓ोрдбिंрдЧ, рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдоाрд░्рдЬिрди рдФрд░ рдЦुрджрд░ा рд╡िрддрд░рдг рд▓ाрдЧрдд рдЬुрдб़рдиे рд╕े рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдоूрд▓्рдп рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд░ूрдк рд╕े рдЕрдзिрдХ рд░рд╣ा।
рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рдЖрдкूрд░्рддि рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд░рд╣ी—
рдХिрд╕ाрди (рдиाрд╕िрдХ) → рд╕्рдеाрдиीрдп рд╡्рдпाрдкाрд░ी → APMC/рдеोрдХ рдмाрдЬाрд░ → рд▓ंрдмी рджूрд░ी рдХा рдкрд░िрд╡рд╣рди → рджिрд▓्рд▓ी рдеोрдХ рдоंрдбी → рдЦुрджрд░ा рд╡िрдХ्рд░ेрддा → рдЙрдкрднोрдХ्рддा
рдЗрд╕ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдХिрд╕ाрди рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдоूрд▓्рдп рдФрд░ рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдж्рд╡ाрд░ा рдЪुрдХाрдИ рдЧрдИ рдХीрдордд рдХे рдмीрдЪ рдХा рдЕंрддрд░ рдХेрд╡рд▓ "рдоुрдиाрдл़ा" рдирд╣ीं рд╣ोрддा; рдЗрд╕рдоें рдкрд░िрд╡рд╣рди, рднंрдбाрд░рдг, рд╢्рд░рдо, рдЦрд░ाрдмा (Post-Harvest Loss), рдкैрдХेрдЬिंрдЧ, рд╡िрдд्рддीрдп рд▓ाрдЧрдд рдФрд░ рд╡िрддрд░рдг рд╡्рдпрдп рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЬो рдХिрд╕ाрди рдЗрд╕ рдкूрд░ी рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдХो рд╕рдордЭрддे рд╣ैं, рд╡े рдмेрд╣рддрд░ рдмिрдХ्рд░ी рд░рдгрдиीрддि рдмрдиा рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдХीрдордд рдХ्рдпों рдмрдв़ рдЬाрддी рд╣ै?
рд╣рд░ рдЪрд░рдг рдоें рд▓ाрдЧрдд рдЬुрдб़рддी рд╣ै—
- рдкрд░िрд╡рд╣рди
- рдкैрдХेрдЬिंрдЧ
- рдордЬрджूрд░ी
- рдХрдоीрд╢рди
- рднंрдбाрд░рдг
- рдХोрд▓्рдб рдЪेрди
- рдЦрд░ाрдмा
- рдХрд░ рдПрд╡ं рд╡िрдд्рддीрдп рд▓ाрдЧрдд
- рдЦुрджрд░ा рдоाрд░्рдЬिрди
HTR рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ीрдЦ
Harvest Track Research рдоाрдирддा рд╣ै рдХि рд╕рдлрд▓ рдХृрд╖ि рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдЙрдд्рдкाрджрди рдкрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдк्рд▓ाрдИ рдЪेрди рдХी рд╕рдордЭ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рдпрджि рдХिрд╕ाрди рдк्рд░рддिрджिрди рдоंрдбी рдбेрдЯा, рдЖрд╡рдХ, рдоांрдЧ, рдоौрд╕рдо рдФрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдХीрдорддों рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░े, рддो рд╡рд╣—
- рд╕рд╣ी рдоंрдбी рдЪुрди рд╕рдХрддा рд╣ै।
- рдмेрд╣рддрд░ рд╕рдордп рдкрд░ рдмिрдХ्рд░ी рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
- рдЖрд░्рдмिрдЯ्рд░ाрдЬ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд╣рдЪाрди рд╕рдХрддा рд╣ै।
- рдкрд░िрд╡рд╣рди рд▓ाрдЧрдд рдХा рд╕рд╣ी рдЖрдХрд▓рди рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
- рдЕрдиुрдмंрдз рдЦेрддी рдпा рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╡िрдкрдгрди рдЬैрд╕े рд╡िрдХрд▓्рдкों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рд╕рдк्рд▓ाрдИ рдЪेрди рдХैрд╕ी рд╣ोрдЧी?
рднाрд░рдд рдоें рдХृрд╖ि рд╡िрдкрдгрди рддेрдЬी рд╕े рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдиिрдо्рди рдк्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпाँ рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рд╣ोंрдЧी—
- AI рдЖрдзाрд░िрдд рдоूрд▓्рдп рдкूрд░्рд╡ाрдиुрдоाрди
- рд░िрдпрд▓-рдЯाрдЗрдо рдоंрдбी рдбेрдЯा
- рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд▓ॉрдЬिрд╕्рдЯिрдХ्рд╕
- FPO рдЖрдзाрд░िрдд рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рд╡िрдкрдгрди
- рдХोрд▓्рдб рдЪेрди рд╡िрд╕्рддाрд░
- рдЯ्рд░ेрд╕рдмिрд▓िрдЯी (Farm-to-Fork)
- рдИ-рдХॉрдорд░्рд╕ рдЖрдзाрд░िрдд рдХृрд╖ि рд╡िрдкрдгрди
- рдбेрдЯा-рдЖрдзाрд░िрдд рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдиिрд░्рдгрдп
рдЬो рдХिрд╕ाрди рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдЗрди рдмрджрд▓ाрд╡ों рдХो рд╕рдордп рд░рд╣рддे рдЕрдкрдиाрдПँрдЧे, рд╡े рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзाрдд्рдордХ рдмрдв़рдд рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░ेंрдЧे।
HTR рд╕ुрдЭाрд╡
✔ рдк्рд░рддिрджिрди рдк्рд░рдоुрдЦ рдоंрдбिрдпों рдХे рднाрд╡ рджेрдЦें।
✔ рдХेрд╡рд▓ рд╕्рдеाрдиीрдп рдоंрдбी рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рди рд░рд╣ें।
✔ рдкрд░िрд╡рд╣рди рд▓ाрдЧрдд рдФрд░ рд╕ंрднाрд╡िрдд рдмिрдХ्рд░ी рдоूрд▓्рдп рдХा рддुрд▓рдиाрдд्рдордХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░ें।
✔ рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рд╕ुрдзाрд░ рдФрд░ рдЧ्рд░ेрдбिंрдЧ рдкрд░ рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░ें।
✔ HTR рдЬैрд╕ी рдбेрдЯा-рдЖрдзाрд░िрдд рд░िрдкोрд░्рдЯों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ рдмाрдЬाрд░ рд╕ंрдХेрддों рдХो рд╕рдордЭें।
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
рдХिрд╕ाрди рд╕े рдЙрдкрднोрдХ्рддा рддрдХ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХेрд╡рд▓ рдлрд╕рд▓ рдХी рдЖрд╡ाрдЬाрд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдоूрд▓्рдп рдиिрд░्рдоाрдг (Value Creation) рдХी рдкूрд░ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдХो рдЬिрддрдиा рдмेрд╣рддрд░ рд╕рдордЭा рдЬाрдПрдЧा, рдЙрддрдиे рд╣ी рдмेрд╣рддрд░ рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдП рдЬा рд╕рдХेंрдЧे।
рдЖрдЬ рдХा рд╕рдлрд▓ рдХिрд╕ाрди рдХेрд╡рд▓ рдЙрдд्рдкाрджрдХ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рдоाрд░्рдХेрдЯ рдоैрдиेрдЬрд░ рднी рд╣ै। рдФрд░ рд╕рдлрд▓ рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдХेрд╡рд▓ рдЦрд░ीрдж-рдмिрдХ्рд░ी рдирд╣ीं рдХрд░рддा, рдмрд▓्рдХि рдбेрдЯा, рд▓ॉрдЬिрд╕्рдЯिрдХ्рд╕, рдоांрдЧ рдФрд░ рд╕рдордп рдХा рд╕рд╣ी рд╕ंрдпोрдЬрди рдХрд░рддा рд╣ै।
Harvest Track Research (HTR) рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХिрд╕ाрдиों, рд╡्рдпाрдкाрд░िрдпों рдФрд░ рдХृрд╖ि рдЙрдж्рдпрдоिрдпों рдХो рд╡рд╣ी рдЬाрдирдХाрд░ी рджेрдиा рд╣ै рдЬो рдЙрди्рд╣ें рдмрджрд▓рддे рдмाрдЬाрд░ рдоें рдЖрдЧे рд░рдЦे।
"рд╕рд╣ी рдЬाрдирдХाрд░ी + рд╕рд╣ी рд╕рдордп + рд╕рд╣ी рдмाрдЬाрд░ = рдЕрдзिрдХ рд▓ाрдн"
Post a Comment